KONYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ

Araştırmacı yazar Selçuk Es
Hasan YAŞAR

Kitap sever halk tabiriyle tam bir “kitap kurdu”, bilgin folklorcu, müzikolok-müzisyen-araştırmacı-yazar -Gazeteci ve Konya Kültürüne büyük hizmeti geçen Selçuk Es, 1911 yılında Piri Mehmet Paşa Mahallesi’ndeki baba evinde doğdu. Babası Musa Kâzım (Gürel), annesi Nazmiye Hanım’dır. Babası Kâzım Bey “Küçük Kâzım” olarak tanınmıştır. Delibaş İsyanı sırasında Vilâyet Mektupçuluğu görevini üstlenmiştir. Daha sonraları sırasıyla 1923-1927 yılları arasında Konya Belediye Başkanlığı ve milletvekilliği yapmıştır.
Selçuk Es, İstanbul Feyz-i Âti ve Galatasaray’da okudu. Konya İlköğretmen Mektebi’ni bitirdi. Altı yıl yedek subaylık yaptı. Sultan Selim İmam ve Hatibi Merhum Abdurrahman Şükrü ÖZAYDIN’ın damadıdır. Selçuk Es’in Kâzım ve Nazım adında iki oğlu olmuşsa da büyük oğlu sağlığında vefat etmiştir.Muhtelif memurluklarda bulunmuş. Bir süre bankacılık yapmıştır. Selçuk Es uzun müddet Karayolları Kütüphanesinde görev yapmış, Kütüphanede çalışmanın avantajlarını çok iyi kullanmış, hem de kendisi büyük bir kütüphane oluşturmayı başarmıştır. 1976 yılında Konya Karayolları Kütüphane Memurluğundan emekli oldu. Yazarlık hayatına 1976 yılında, Konya Ekekon Gazetesi’nde başladı. Yazarlığı ve araştırmacılığı ömrünün sonuna kadar devam etti. Yukarıda da belirttiğimiz gibi babasının üst mevkilerde yöneticiliklerde bulunması sebebiyle, Konya’ya dair çok enteresan malumatı, nice enteresan bilgi ve hatıraları derleyip çeşitli gazetelerde yayınlanmıştır. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerini, Kurtuluş Savaşı’nı ve Cumhuriyetten sonraki Konya Tarihini çok iyi bilirdi.

"Büyük Konya Ansiklopedisi" adını verdiği yıllarca süren yazı serisine Hamle Gazetesi'nda başlamış, bu gazete kapandıktan sonra Yeni Konya'da devam etmiş, Arayıp taramış, bu şehirde yaşamış insanların isim ve özelliklerinden bahsederek alfabetik sıraya göre sanki bir secere hâlinde yazmıştır. Sadece şahıslardan bahsetmemiş, şehirde bulunan önemli yerler hakkında, bölgesel maniler, şiirler ve önemli konuları bıkmadan usanmadan yazmıştır. Belki o zamanlar bunları gereksiz gibi görünler olmuştu, ancak aradan geçen yıllardan sonra arşivi ve yazdıkları değerli birer belge olarak yadigâr kalmıştır.Ne yazık ki, onun bu çalışması basılarak Konya kültürüne kazandırılamadı. Şimdi bu ansiklopedi notları, Koyunoğlu Müzesi kitaplığında 10 cilt olarak fotokopi ile çoğaltılarak okuyucunun istifadesine sunulmuştur. Şu anda bu ansiklopedi , Arşatırmacı yazar Mehmet Ali Uz tarafından taraması yapılmaktadır. Yakın zamanda bir cilt olarak hazırlanacak ve kitap olarak bastırılacaktır. Bu ansiklopedi , araştırmacılar tarafından sıklıkla kullanılmaktadır. Gazeteci Nail Bülbül Bey’in ifade ettiği gibi zamanında değersiz gibi görünen bu yazılar şimdi aranır hale gelmiştir. Konya hakkında araştırma yapanlar bunu yakînen bilmektedirler.

Selçuk Es’in ayrıca , “Konya Yemekleri”, “Konya’da Yatan Peygamberler ve Evliyalar” gibi müstakil eserleri vardır. Konya İl Turizm Müdürlüğü’nün açmış olduğu “Mahalli Amatör Turizm Rehberliği” kurslarında görev almış ve ders, seminer, konferans gibi yollarla da bilhassa gençlerin yetişmesine çalışmıştır. Merhumun binlerce makalesi yanında, Konya gazetelerinde çeşitli konularda pek çok kıymetli dizi yazıları neşredilmiştir.
Selçuk Es’in en önemli hizmetlerinden birisi de, büyük fedakârlıklarla vücuda getirdiği 3513 matbu ve 130 adet yazma eser, sayısız gazete ve dergi, 300 adet taş plak, yüzlerce fotoğraf ,resim, levha, hat gibi zengin kütüphane, arşiv ve koleksiyonlarını sağlığında Koyunoğlu Müzesi’ne bağışlamış olmasıdır.

Çok çeşitlilik arz eden arşivinde ilk sırayı fotoğraflar alır. Bilhassa son dönem Osmanlı devrinden başlamak üzere Cumhuriyet’ten sonra 1970’li yıllara kadar uzanan bir süreç içinde Konya’nın mimari, demografik yapısı, giyim-kuşam, toplu taşıma ve şehircilik gibi çok çeşitli açıdan geçirdiği gelişme ve değişme merhumun fotoğraf arşivinde belirli bir kronolojik sıra içinde muhafaza edilmektedir. Ayrıca önemli sayıda Atatürk’le ilgili fotoğrafları da vardır.
Selçuk Es’in arşivinde en önemli yoğunluğu oluşturan ikinci cins arşiv malzemesi muhtelif kartpostallardır. Gerek Anadolu’nun, gerekse Dünya’nın çok çeşitli bölgelerine ait tarihi ve turistik yerler, giyim-kuşam üzerine çeşitlemeler muhtelif kartpostal arşivi içinde yer almaktadır ki bunlardan bazılarını bugün bulmak hemen, hemen imkansız gibidir. Gerek Araştırmacılara, gerekse meraklılarına ilginç gelebilecek bir koleksiyondur.
Arşivinde önemli sayılabilecek diğer bir grubu Konya’nın askerî, adlî, beledî, Millet Meclisi ve valilikle ile ilgili yazı ve vesikaları ile çeşitli dönemlere ait belediye seçimi, senato seçimi, muhtar seçimi ile ilgili evraklar oluşturmaktadır. Bu grup için çeşitli dönemlerde milletvekili olmuş kimselere ait evraklar da vardır.
Yurdumuz ve Konya ile ilgili istatistikî bilgi ve fotoğrafların oluşturuğu arşiv bilgileri ise hemen, hemen kolay bulunmayacak nitelikte olup araştırmacılara büyük yardım sağlamaktadır.
Selçuk Es’in en önemli özelliklerinden birisi de 1967-1973 Konya İl Yıllıkları’nın hazırlanmasında Konya Valiliği tarafından aktif bir şekilde görevlendirilmiş olmasıdır. Bu yıllıklarda geçen tarihten tutun da, coğrafi özellikler ve nüfusa kadar bir çok madde Selçuk Es tarafından hazırlanmıştır. Selçuk Es’in bu yıllıkların hazırlanmasından basımına kadar çok emeği geçmiş olup, bu hazırlıkların orijinalleri müzemizde saklanmaktadır.
Gene bu arşivlerde gerek Ticaret Odası ve çok çeşitli odaların hazırlattığı Konya Sanayi ve Ticaret incelemeleri Selçuk Es arşivinde saklanmaktadır.
Ayrıca Babası Kâzım Gürel’in çeşitli gazetelerde çıkmış yazılarının orijinalleri bu arşivde saklanmaktadır. Ayrıca Kâzım Gürel’in Celal Bayar, Aydın Menderes, Refik Koraltan ile ilgili mektupları bu arşiv içindedir.
Selçuk Es Konya kültürü, tarihi ve şehircilik gelişmesi açısından kolay bulunmaz bir başvuru kaynağıdır. Bu bakımdan bu konularla ilgili çeşitli gazetelerde yazdığı yazı dizilerinin ve makalelerin orijinalleri müzemizde saklanmaktadır.
Kayınpederi Şükrü Özaydın’ın özel evrakları da bu arşiv koleksiyonu içerisinde bulunmaktadır. Bununla birlikte çok çeşitli konularla ilgili arşiv bilgileri ve çeşitli mahiyette evrak bu koleksiyon içinde bulunmakta olup araştırmacıya hazır halde beklemektedir.

Konya’nın gelmiş geçmiş büyük koleksiyoncularından olan Selçuk Es’in arşivinin bir bölümünü de taş plaklar teşkil etmektedir. Bu plaklarda en önemlileri 19. yüzyıla ait büyük taş plaklar teşhirde bulunmakta olup, 7 adettir. Bu plaklar Ethem Ruhi Öngör’ün çıkarttığı Musiki Mecmuası adlı dergide “Antik Değerli Taş Plaklar” adlı yazıya konu olmuş olup, dergi sahibinin söylediğine göre; başka müzelerde bu plakların başka bir örneğine rastlamadığını ve kolay kolay bulunamayacağına önemle belirtmiştir”

Selçuk Es bağışladıkları eserlerin sergilenmesini göremeden vefat ettiler. Cenab-ı Allah’tan rahmet dilerim. Vefatından sonra da evinde kalan diğer kitap ve arşivinin bir bölümü de oğlu tarafından Selçuk Üniversitesi’ne verilmiştir. Merhum son yıllarında, “Konya’nın yüzüne sürülmek istenilen Kara Leke: Delibaş Olayı” ile meşgul idi. Araştırmalarını tamamladığını yakında yazmaya başlayacağını söylerdi. Ancak ömrü yetmeyen ve 5 Eylül 1980 tarihinde vefat eden Selçuk Es, Üçler Mezarlığı’nda medfundur.